Thrombocytopenia in Pregnancy (ကိုယ်ဝန်ဆောင်မိခင်နှင့် သွေးဥမွှားနည်းရောဂါ)

သွေးဥမွှားများသည် သွေးထဲတွင်လှည့်ပတ်နေသော ခန္ဓာကိုယ်၏ သွေးကလပ်စည်းဆဲလ်တစ်မျိုးဖြစ်ပြီး၊ သွေးထွက်သည့်နေရာများတွင် သွေးခဲဖြစ်ပေါ် စေခြင်းဖြင့် သွေးတိတ်အောင် ကူညီပေးသည်။ ယေဘုယျအားဖြင့် ကိုယ်ဝန်ဆောင်အမျိုးသမီး ၁၀၀ လျှင် ၈ဦး မှ ၁၀ဦးခန့်တွင် သွေးဥမွှားအရေအတွက် ပုံမှန်ထက်နည်းပါးခြင်းကို ကြုံတွေ့ရတတ်သည်။ အများစုမှာ စိုးရိမ်စရာမရှိသော်လည်း အချို့သောအခြေအနေများတွင် မိခင်နှင့်ကလေးအတွက် အန္တရာယ်ရှိနိုင်သည်။

ဖြစ်ပေါ်ရသောအကြောင်းရင်းများ

ကိုယ်ဝန်ဆောင်ချိန်တွင် သွေးဥမွှားနည်းရခြင်း အကြောင်းရင်းများစွာရှိသည်။ အဖြစ်အများဆုံး အကြောင်းရင်းများမှာ အောက်ပါတို့ဖြစ်သည်။

• ကိုယ်ဝန်ဆောင်စဥ်ဖြစ်သော သွေးဥမွှားနည်းရောဂါ (Gestational Thrombocytopenia)
  • အဖြစ်အများဆုံးဖြစ်ပြီး ကိုယ်ဝန်ဆောင် အမျိုးသမီး ၁၀၀ လျှင် ၇၄ ဦး (၇၄%) ခန့်တွင် တွေ့ရသည်၊ ယေဘုယျအားဖြင့် ကိုယ်ဝန် ဒုတိယ ၃ လပတ် သို့မဟုတ် တတိယ ၃ လပတ်များတွင် အတွေ့ရ များသည်၊ ကလေးမွေးဖွားပြီး ၁ပတ် မှ ၂ပတ်အကြာတွင် သွေးဥမွှားပမာဏ ပုံမှန်ပြန် ဖြစ်သွားတတ်သည်
• ကိုယ်ဝန်ဆိပ်တက်ခြင်း (Preeclampsia)
  • ကိုယ်ဝန်ဆိပ်တက်ခြင်းသည် ကိုယ်ဝန်သက် ၂၀ ပတ်နောက်ပိုင်းတွင် သွေးတိုးခြင်းနှင့် ဆီးထဲတွင် ပရိုတင်းဓာတ်ပါဝင်ခြင်းတို့နှင့်အတူ ဖြစ်ပေါ်သည်၊ ပြင်းထန်ပါက သွေးဥမွှားနည်းခြင်းကို ဖြစ်စေနိုင်သည်
  • HELLP Syndrome (Hemolysis, Elevated Liver enzymes, Low Platelets) သည် ကိုယ်ဝန်ဆိပ်တက်ခြင်း၏ ပြင်းထန်သောပုံစံတစ်ခုဖြစ်ပြီး သွေးနီဥများ ပျက်စီးခြင်း၊ အသည်းအင်ဇိုင်းများ မြင့်တက်လာခြင်းနှင့်အတူ သွေးဥမွှားပမာဏ သိသိသာသာ လျော့နည်းခြင်းတို့ကို ဖြစ်စေသည်၊ ဤအခြေအနေဖြစ်လာပါက မိခင်ရော ကလေးပါ အသက်အန္တရာယ်ရှိနိုင်သည်
• ကိုယ်ခံအားမူမမှန်တုံ့ပြန်ခြင်းကြောင့်ဖြစ်သော သွေးဥမွှားနည်းရောဂါ (Immune Thrombocytopenic Purpura)
  • ကိုယ်ခံအားစနစ် မူမမှန်တုံ့ပြန်မှုကြောင့် သွေးဥမွှားများ မှားယွင်းစွာ ဖျက်ဆီးခံရပြီး သွေးဥမွှားများ လျော့နည်းသွားသော အခြေအနေဖြစ်သည်
  • ကိုယ်ဝန်ဆောင်ကြောင့်ဖြစ်ပွါးသော သွေးဥမွှား‌နည်းရောဂါနှင့်မတူဘဲ ကိုယ်ဝန်အစောပိုင်း ကာလကတည်းက သွေးဥမွှားအရေအတွက် သိသိသာသာ နည်းနေတတ်သည်၊ ကလေးမွေးဖွားပြီးသော်လည်း သွေးဥမွှားပမာဏ ပုံမှန်ပြန်ဖြစ်သွားခြင်းမရှိဘဲ ဆက်လက် လျော့နည်းနေတတ်သည်
• အခြားအကြောင်းရင်းများ
  • ဆေးဝါးများကြောင့်ဖြစ်သော သွေးဥမွှားနည်းခြင်း
    သွေးခဲခြင်းကို ကာကွယ်သော ဟက်ပရင် (Heparin) ကဲ့သို့ ဆေးဝါးများ၊ အချို့သော ပိုးသတ်ဆေးများနှင့် အတက်ကျစေသော ဆေးဝါးများသည် သွေးဥမွှားအရေအတွက်ကို လျော့ကျစေနိုင်သည်။
  • ရောဂါပိုးဝင်ခြင်း
    ဗိုင်းရပ်စ်ပိုးများ၀င်ခြင်း (ဥပမာ – အိတ်ချ်အိုင်ဗွီရောဂါပိုး၊ အသည်းရောင်အသား၀ါ စီ ရောဂါပိုး)၊ ပြင်းထန်သော ဘက်တီးရီးယားပိုး သွေးထဲဝင်ခြင်း (Sepsis) စသည့်အခြေအနေများတွင် သွေးဥမွှားအရေအတွက် လျော့နည်းနိုင်သည်။

ရောဂါလက္ခဏာများ

ကိုယ်ဝန်ဆောင်စဉ် သွေးဥမွှားနည်းခြင်းသည် သိသာထင်ရှားသော ရောဂါလက္ခဏာ တစ်စုံတစ်ရာ ပြလေ့မရှိဘဲ ပုံမှန်သွေးစစ်ဆေးမှုများ ပြုလုပ်ရာမှတစ်ဆင့် မတော်တဆ သိရှိရတတ်သည်။ သို့သော် သွေးဥမွှားပမာဏ အလွန်အမင်း နည်းနေလျှင် အောက်ပါလက္ခဏာများကို တွေ့ရနိုင်သည်။

• အရေပြားတွင် သွေးခြည်ဥလွယ်ခြင်း
• အရေပြားအောက်တွင် သွေးယိုစိမ့်သဖြင့် အနီစက်ငယ်များ (Petechiae) သို့မဟုတ် အနီအကွက်ကြီးများ (Purpura) ပေါ်ခြင်း
• နှာခေါင်းသွေးလျှံခြင်း၊ သွားဖုံးမှ သွေးထွက်ခြင်း
• ဆီး သို့မဟုတ် ဝမ်းတွင် သွေးပါခြင်း
• အားနည်းခြင်း၊ မောပန်းလွယ်ခြင်းတို့ဖြစ်သည်။

နောက်ဆက်တွဲပြဿနာများ

အများအားဖြင့် နောက်ဆက်တွဲပြဿနာများ ရှားပါးသော်လည်း သွေးဥမွှားအရေအတွက် အလွန်နည်းပါးသောအခါ အောက်ဖော်ပြပါ နောက်ဆက်တွဲပြဿနာများ ဖြစ်ပေါ်နိုင်သည်။

• မိခင်တွင်ဖြစ်ပွါးနိုင်သော နောက်ဆက်တွဲပြဿနာများ
  • မီးဖွားချိန်၌ သွေးသွန်ခြင်း
  • အလွန်ပြင်းထန်သော အခြေအနေများတွင် ဦးနှောက်သွေးယိုခြင်း၊ ကျောက်ကပ်ပျက်စီးခြင်း၊ အသည်းထိခိုက်ခြင်းတို့ ဖြစ်နိုင်သည်။
• ကလေးတွင်ဖြစ်ပွါးနိုင်သော နောက်ဆက်တွဲပြဿနာများ
  • လမ‌စေ့၊ ပေါင်မပြည့်သော ကလေးမွေးဖွားခြင်း
  • မွေးကင်းစကလေးတွင် သွေးဥမွှားနည်းခြင်း
  • သွေးဥမွှား အလွန်အမင်း နည်းသွားပါက မွေးဖွားစဉ်အတွင်း သို့မဟုတ် မွေးဖွားပြီးပြီးချင်း ဦးနှောက်အတွင်း သွေးယိုခြင်း ဖြစ်နိုင်သည်၊ ၎င်းသည် ကလေး၏ ဦးနှောက်ဖွံ့ဖြိုးမှုကို ထိခိုက်စေနိုင်သည်။

ဆေးရုံ၊ ဆေးခန်းပြသရန်

ကိုယ်ဝန်ဆောင်ချိန် သွေးဥမွှားနည်းခြင်းသည် အဖြစ်များလေ့ရှိပြီး အများစုမှာ စိုးရိမ်စရာမရှိပါ။ သို့သော် သွေးဥမွှားအရေအတွက် အလွန်အမင်း နည်းပါးသွားပါက မွေးဖွားချိန်တွင် သွေးသွန်ခြင်းနှင့် ထုံဆေး၊ မေ့ဆေးပေးရာတွင် အခက်အခဲများ ရှိလာနိုင်သည်။ ထို့ကြောင့် ကိုယ်ဝန်ဆောင်မိခင်များအနေဖြင့် ကိုယ်ဝန်ရှိကြောင်း သိရှိသည်နှင့်တစ်ပြိုင်နက် နီးစပ်ရာ ကျန်းမာရေးဌာနများတွင် ကိုယ်ဝန်အပ်နှံပါ။ စမ်းသပ်စစ်ဆေးမှုများနှင့် ပုံမှန်စောင့်ရှောက်မှုများကို စနစ်တကျ ခံယူရမည်ဖြစ်ပြီး၊ အကယ်၍ သွားဖုံးသွေးထွက်ခြင်း သို့မဟုတ် အရေပြားတွင် အနီစက်များ ပေါ်လာခြင်းကဲ့သို့သော လက္ခဏာများ ခံစားရပါက နီးစပ်ရာ ဆေးရုံ၊ ဆေးခန်းများသို့ ချက်ချင်းသွားရောက် ပြသရန် အရေးကြီးသည်။

ရောဂါရှာဖွေခြင်း

သက်ဆိုင်ရာဆရာဝန်မှ လိုအပ်သော ရောဂါရာဇဝင်မေးမြန်းခြင်းနှင့် အသေးစိတ် စမ်းသပ်စစ်ဆေးခြင်းများကို ပြုလုပ်မည်ဖြစ်သည်။ ထို့နောက် သွေးစစ်ဆေးခြင်းများကို လိုအပ်သလို ဆက်လက်ပြုလုပ်ပေးမည်ဖြစ်သည်။ ကိုယ်ဝန်ဆောင်မိခင်များအား ပုံမှန်စစ်ဆေးသည့် သွေးစစ်ဆေးမှုများတွင် ပါဝင်သည့် စီဘီစီ (Complete Blood Count) သွေးစစ်ဆေးခြင်းဖြင့် ကိုယ်ဝန်ဆောင်သွေးဥမွှားနည်း‌ရောဂါ ရှိမရှိ၊ သွေးဥမွှားနည်းရောဂါ အမျိုးအစားနှင့် ပြင်းထန်မှုအဆင့်ကိုပါ သိရှိနိုင်သည်။ သွေးဥမွှား လျော့နည်းမှုပမာဏကို အတိအကျ သိနိုင်သကဲ့သို့ အခြားသွေးဆဲလ်များဖြစ်သော သွေးနီဥနှင့် သွေးဖြူဥပမာဏများကိုပါ သိရှိနိုင်သည်။

ကိုယ်ခန္ဓာအတွင်း ပုံမှန်သွေးဥမွှားအရေအတွက်သည် ၁၅၀,၀၀၀ မှ ၄၅၀,၀၀၀/မိုက်ကရိုလီတာ အတွင်းရှိသည်။ ၁၅၀,၀၀၀ အောက် လျော့နည်းပါက သွေးဥမွှားလျော့နည်းခြင်းဟု သတ်မှတ်သည်။ သွေးဥမွှားပမာဏနည်းလေ အလိုအလျောက် သွေးထွက်နိုင်ခြေ မြင့်မားလေဖြစ်သည်။

ကိုယ်ဝန်ဆောင်ကာလ သွေးဥမွှားနည်းရောဂါအပြင် အခြားဖြစ်နိုင်ခြေရှိသော ရောဂါများကို သံသယရှိပါက လိုအပ်သော စစ်ဆေးမှုများကို ထပ်မံဆောင်ရွက်ရန် လိုအပ်နိုင်သည်။

ကုသခြင်း

ကိုယ်ဝန်ဆောင်စဉ် သွေးဥမွှားနည်းခြင်းကို ကုသရာတွင် သွေးဥမွှားအရေအတွက် မည်မျှနည်းသည်နှင့် မည်သည့်အကြောင်းရင်းကြောင့်ဖြစ်သည်ပေါ် မူတည်၍ ကုသမှုပုံစံ ကွဲပြားသည်။

• စောင့်ကြည့်စစ်ဆေးခြင်း (Monitoring)
  • အဖြစ်အများဆုံးဖြစ်သည့် ကိုယ်ဝန်ဆောင်ကြောင့်ဖြစ်သော သွေးဥမွှားနည်းခြင်းတွင် အထူးတလည် ကုသရန် မလိုပါ
  • ပုံမှန်ရက်ခြား၍ သွေးစစ်ခြင်းဖြင့် စောင့်ကြည့်ရမည်
  • ၎င်းသည် ကလေးမွေးဖွားပြီးပါက အလိုအလျောက် ပြန်လည်ကောင်းမွန်သွားတတ်သည်
• ဆေးဝါးဖြင့် ကုသခြင်း (Medical Treatment)
  သွေးဥမွှားအရေအတွက် အလွန်နည်းသွားလျှင် သို့မဟုတ် ကိုယ်ခံအားမူမမှန်တုံ့ပြန်ခြင်းကြောင့် ဖြစ်သော သွေးဥမွှားနည်းရောဂါကြောင့်ဆိုပါက အောက်ပါကုသမှုများ လိုအပ်နိုင်သည်။
  • စတီးရွိုက်ဆေးဝါးများ (Steroids) – သွေးဥမွှားဖျက်ဆီးမှုကို လျော့နည်းစေပြီး (၂-၃) ပတ်အတွင်း သွေးဥမွှားအရေအတွက် တိုးစေနိုင်သည်
  • အင်မြူနိုဂလိုဗြူလင် (Immunoglobulin or IVIG) – သွေးဥမွှားဖျက်ဆီးမှုကို ကာကွယ်ပေးသော ပဋိပစ္စည်းဆေး ဖြစ်သည်၊ ပြင်းထန်သောလက္ခဏာများအတွက် အရေးပေါ်ကုသမှုအဖြစ် အသုံးပြုသည်
• ရောဂါအခံကို ကုသခြင်း (Treat Underlying Causes)
  ဆေးဝါးများကြောင့်ဖြစ်ပါက သင့်လျော်သောဆေးဝါးများ ပြောင်းလဲပေး၍ကုသခြင်း၊ ဗိုင်းရပ်စ်ပိုးများကြောင့်ဖြစ်ပါက ဗိုင်းရပ်စ်ပိုးများကို ကုသပေးခြင်းတို့ ပြုလုပ်နိုင်သည်။
• သွေးဥမွှားသွင်းခြင်း (Platelet Transfusion)
  သွေးဥမွှားအရေအတွက် အလွန်နည်းပြီး ပြင်းထန်သော သွေးထွက်ခြင်း သို့မဟုတ် အရေးပေါ် ခွဲစိတ်ရန် လိုအပ်လာပါက သွေးဥမွှားများကို သွေးကြောထဲတိုက်ရိုက်သွင်းပေးခြင်းဖြင့် ကုသနိုင်သည်။
• မွေးဖွားသည့်နည်းလမ်း (Mode of Delivery)
  • သွေးဥမွှားနည်းခြင်း တစ်ခုတည်းကြောင့် ခွဲစိတ်မွေးဖွားရန် မလိုပါ၊ သဘာဝအတိုင်း ရိုးရိုးမွေးဖွားနိုင်သော်လည်း သွေးထွက်မလွန်စေရန် ကြိုတင်ပြင်ဆင်ထားရမည်
  • ခွဲစိတ်မွေးဖွားရမည်ဆိုလျှင် ခါးထုံဆေးပေးနိုင်ရန် သွေးဥမွှားပမာဏ အနည်းဆုံး ၇၅,၀၀၀ မှ ၈၀,၀၀၀/မိုက်ကရိုလီတာခန့် ရှိရန် လိုအပ်သည်
  • ကုသမှုအားလုံးကို သားဖွားမီးယပ်အထူးကုဆရာဝန်နှင့် သွေးရောဂါအထူးကုဆရာဝန်များ၏ ညွှန်ကြားချက်အတိုင်း လိုက်နာဆောင်ရွက်ရမည်
• မီးဖွားပြီးနောက် စောင့်ရှောက်မှု (Postpartum Care)
  • မွေးဖွားပြီးနောက် သွေးထွက်လွန်ခြင်း ရှိမရှိ အနီးကပ် စောင့်ကြည့်ရမည်
  • သွေးဥမွှားနည်းသော မိခင်မှ မွေးဖွားလာသော ကလေး၏ သွေးဥမွှားပမာဏကိုလည်း ချက်ချင်း စစ်ဆေးပေးရန် လိုအပ်သည်

ကာကွယ်ခြင်း

ကိုယ်ဝန်ဆောင်စဉ် သွေးဥမွှားနည်းခြင်းသည် များသောအားဖြင့် ကိုယ်ဝန်ဆောင်ခြင်းကြောင့် ဖြစ်ပေါ်လာသော ခန္ဓာကိုယ်၏ ပြောင်းလဲမှုများနှင့် ခုခံအားစနစ်ပေါ်တွင် မူတည်နေသဖြင့် ရောဂါကို အထူးကာကွယ်နိုင်သော နည်းလမ်းမရှိပါ၊ ကိုယ်ဝန်ဆောင်မိခင်များအနေဖြင့် ဆောင်ရန်၊ ရှောင်ရန်များကို သိရှိခြင်းဖြင့် နောက်ဆက်တွဲ ပြဿနာများကို လျော့နည်းစေနိုင်သည်။

• သားဖွားမီးယပ်အထူးကုဆရာဝန်သာမက သွေးရောဂါအထူးကုဆရာဝန်နှင့်လည်း ပြသ၍ ရက်ချိန်းအတိုင်း ကိုယ်ဝန်စောင့်ရှောက်မှု မပျက်မကွက် ခံယူပါ
• ဆရာဝန်များ၏ ညွှန်ကြားချက်များအတိုင်း လိုက်နာနေထိုင်၍ တိကျစွာ ဆေးဝါးသောက်သုံးပါ
• ဆရာဝန် ညွှန်ကြားချက်မပါဘဲ ဆေးဝါးများ သောက်သုံးခြင်းမှ ရှောင်ကြဉ်ပါ
• ကျန်းမာရေးနှင့် ညီညွတ်သော အစားအသောက်များ စားသောက်၍ အဆီ၊ အငန်၊ အချိုလျှော့စားပါ
• သွေးဥမွှားနည်းခြင်းကို ဖြစ်စေသော ကိုယ်ဝန်ဆိပ်တက်ခြင်းကို ကာကွယ်ရန် သွေးပေါင်တက်ခြင်းအပြင် အခြားကိုယ်ဝန်ဆိပ်တက်လက္ခဏာများ (ဥပမာ – ခေါင်းကိုက်ခြင်း၊ မျက်စိဝေဝါးခြင်း၊ ဝမ်းဗိုက်ပိုင်း ရင်ညွှန့်အောင့်ခြင်း) ခံစားရပါက သက်ဆိုင်ရာဆရာဝန်နှင့် ချက်ခြင်းပြသပါ

ကိုယ်ဝန်ဆောင်ချိန်တွင် သွေးဥမွှားနည်းခြင်းသည် အဖြစ်များသော အခြေအနေတစ်ခုဖြစ်ပြီး အများစုမှာ အန္တရာယ်မရှိဘဲ ကလေးမွေးဖွားပြီးနောက် ပုံမှန်အတိုင်း ပြန်လည်ကောင်းမွန်သွားလေ့ရှိသည်။ သို့သော် အချို့သော ရောဂါအခံများကြောင့်ဖြစ်သော အခြေအနေများတွင် မိခင်နှင့် ကလေးကို အသက်အန္တရာယ် ရှိနိုင်သောကြောင့် ပေါ့ဆ၍မရသော ရောဂါတစ်ခုဖြစ်သည်။ ထို့ကြောင့် ကိုယ်ဝန်ဆောင်မိခင်များအနေဖြင့် ကျွမ်းကျင်သည့် သားဖွားမီးယပ်အထူးကု ဆရာဝန်ကြီးများ၊ သွေးရောဂါအထူးကု ဆရာဝန်ကြီးများနှင့် စနစ်တကျ တိုင်ပင်ဆွေးနွေးကုသခြင်းဖြင့် ဘေးကင်းလုံခြုံသော ကိုယ်ဝန်ဆောင်ဘဝနှင့် မွေးဖွားခြင်းခရီးစဥ်ကို အဆင်ပြေချောမွေ့စွာ ဖြတ်သန်းနိုင်မည်ဖြစ်သည်။

References:

1. Cleveland Clinic. (n.d.). Thrombocytopenia. Retrieved May 18, 2026, from https://my.clevelandclinic.org/health/diseases/14430-thrombocytopenia
2. Healthline. (n.d.). Gestational thrombocytopenia. Retrieved May 18, 2026, from https://www.healthline.com/health/pregnancy/gestational-thrombocytopenia
3. Mayo Clinic. (n.d.). Thrombocytopenia: Symptoms and causes. Retrieved May 18, 2026, from https://www.mayoclinic.org/diseases-conditions/thrombocytopenia/symptoms-causes/syc-20378293
4. Medscape. (n.d.). Thrombocytopenia in pregnancy: Overview. Retrieved May 18, 2026, from https://emedicine.medscape.com/article/272867-overview
5. NHS Scotland. (n.d.). Diagnosis and initial management of thrombocytopenia in pregnancy. Retrieved May 18, 2026, from https://www.rightdecisions.scot.nhs.uk/maternity-gynaecology-guidelines/maternity/medical-conditions-in-pregnancy/diagnosis-and-initial-management-of-thrombocytopenia-in-pregnancy-453/?searchTerm=thrombocytopenia%20in%20pregnancy
6. South West London & Surrey Heartlands Maternal Medicine Network. (2024). Clinical guidance: Thrombocytopenia. Retrieved May 18, 2026, from https://southwestlondon-surreyheartlands-maternalmedicine.nhs.uk/wp-content/uploads/2024/12/SWLSH-Clinical-Guidance-Thrombocytopenia.pdf

Published: 28 May 2026